De nationaal-socialistische jeugdzonde van Joop den Uyl.

Voormalig PVDA-premier Joop den Uyl stond in de jaren ’30 sympathiek tegenover Hitler en het Duitse nationaal-socialisme. Als middelbare scholier schreef hij in 1935 dat Hitler voor hem een inspiratiebron was omdat zich ‘rond de Führer een herboren, zelfbewust volk had geschaard dat zich niet alleen door materiële waarden liet leiden’.
Net als Anton Mussert van de NSB was ook Den Uyl indertijd voorstander van de vorming van een Dietsland, de vereniging van Nederland en Vlaanderen met een autoritair regime, zonder het parlementaire stelsel, ‘waar duizenden onbevoegden hun stem even sterk laten gelden als de ter zake kundigen’. Vandaar dat Den Uyl ook zeer geïnteresseerd was in het Verdinaso (het Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen), zonder er overigens lid van te worden. Net zomin als hij ooit lid is geworden van de NSB, al vond hij het verkeerd dat de regering-Colijn ambtenaren had verboden lid te zijn van deze nationaal-socialistische beweging.
Vanaf oktober 1938 schreef de inmiddels economie studerende Den Uyl pro-Duitse stukjes in het studentenblad Libertas ex Veritate, dat nog tot felle reacties heeft geleid. Volgens hem lieten Frankrijk en Engeland zich leiden door economische belangen, terwijl Duitsland gegronde bezwaren had tegen de vernedering na de Eerste Wereldoorlog. En nadat de Duitse dominee Martin Niemöller, die zich tegen Hitler had gekeerd, naar het concentratiekamp  Sachsenhausen was gestuurd, vond Den Uyl dat diens verzet tegen Hitler nu ook weer niet geïdealiseerd moest worden.
In juni 1939 ging Den Uyl voor twee maanden naar de Duitse havenstad Kiel voor een zomercursus economie aan het ‘Institut für Handel und Weltwirtschaft’. Volgens onderzoekster Anet Bleich wandelde hij in zijn vrije tijd vrolijk door de straten van Kiel, terwijl Praag al door Duitse troepen was bezet, de Kristallnacht – de door de Nazi-overheid geïnitieerde pogrom tegen de Duitse joden – had plaatsgevonden, de Neurenbergse rassenwetten van kracht waren en ieder officieel stuk van het ‘Institut für Handel und Weltwirtschaft’, dus ook Den Uyls collegekaart, van een stempel met hakenkruis was voorzien. Maar Den Uyl stond open voor de ‘positieve kanten’ van het nieuwe Duitsland onder Hitler en wilde het ‘genuanceerd beoordelen’. In Duitsland werd hij ook enthousiast over de Hitler-Jugend, bij wie hij een ‘verlangen naar pure humaniteit’ bespeurde.
Eind augustus 1939 keerde Den Uyl, ‘na een interessante en gelukkige tijd’, naar huis terug. Met het hakenkruis in zijn Duitse getuigschrift gestempeld.
Pas na de Duitse inval in Nederland op 10 mei 1940 nam hij afstand van het nationaal-socialisme, maar dat nam niet weg dat hij in 1942 assistent-accountant werd bij het Rijksbureau Prijsvorming Chemische Producten van het departement van Economische Zaken dat onder leiding stond van secretaris-generaal Hans Hirschfeld, de naaste medewerker van Reichskommissar Seyss-Inquart. Den Uyl heeft zich toen ook nog loyaal verklaard aan de Duitse bezetter door de ‘loyaliteitsverklaring voor ambtenaren’ te tekenen.

Uyl1

Pas toen de geallieerden na D-Day in 1944 aan de winnende hand waren ging Den Uyl ‘in het verzet’ als medewerker van het illegale blad De Nieuwe Vrijheid, maar bleef wel tot het einde van de Duitse bezetting onder Hirschfeld werken. Voor meer informatie over Hirschfeld, zie mijn artikel: Van Nazi-handlanger tot lid van de Navo-commissie.

Uyl2

Uyl3

Gerard

 

Advertisements